خاتمه : لواحق قياس مباحث اصلى باب قياس در سه مرحله تبيين شد كه به‌طور خلاصه عبارتند $ 121 $ از : مرحلهء اول . قياس اقترانى حملى و اشكال اربعه . مرحلهء دوم . قياس اقترانى شرطى و اقسام آن . مرحلهء سوم . قياس استثنايى و اقسام آن . اينك در خاتمهء مباحث قياس ، از ملحقات اين باب بحث مىكنيم و به‌طور فشرده ، چهار نوع از انواع قياس‌ها را كه نسبتا مهم بوده و داراى كاربرد فراوانى در علوم و دانش‌هاى گوناگون استدلالى هستند بيان مىكنيم : 1 . قياس مضمر يا ضمير 2 . قياس‌هاى مركبه 3 . قياس خلف يا خلف 4 . قياس مساوات . قياس مضمر منطق در نهاد و سرشت هر انسانى به‌طور فطرى و طبيعى جاى دارد انسان منطقى سخن مىگويد ، منطقى مىنويسد منطقى مىانديشد و منطقى با اطرفيانش بحث مىكند . نيروى نطق و تفكر را خداوند در سرشت انسان‌ها قرار داده و اكتسابى نيست ، بر همين اساس انسان‌ها در بيشتر موارد ، در گفتار ، نوشتار و حتى نامه‌هاى معمولى كه به يكديگر مىنويسند از قياس‌هاى منطقى اقترانى و استثنايى استفاده مىكنند ، حتى ممكن است خود ، توجه به اين امر نداشته باشند ولى شخص منطقى كه قواعد منطقى با روح او عجين شده كاملا توجه دارد كه چگونه افراد سخنان خود را به شيوهء قياس منطقى بيان مىكنند . پس اصل اين‌كه ما از قياس بهره‌مند هستيم جاى ترديد نيست امّا مطلب اين است كه در غالب اوقات ، آن صورت منطقى قياس را مراعات نمىكنيم و خود را بدان ملتزم نمىسازيم ، شكل طبيعى و منطقى قياس آن است كه اولا همهء مقدمات آن همراه با نتيجه آورده شود و ثانيا با چينش خاصى آورده شوند ( مثلا اول صغرى ، بعد كبرى و سپس نتيجه ذكر شود ) ولى اين شكل مراعات نمىشود و گاهى برخى از مقدمات ( صغرى يا كبرى ) و يا نتيجهء استدلال حذف شده و به صراحت آن را متعرض نمىشوديم . اين حذف و اضمار ناشى از چند عامل است :